ਪੈੱਗ, ਬੀਅਰ ਜਾਂ ਵਾਈਨ ਦੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਅਲਕੋਹਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਸ਼ਰਾਬ (ਵਿਸਕੀ, ਰਮ ਵਰਗੀ) ਦਾ 30 ml ਦਾ ਪੈੱਗ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ ਦੀ 650 ml ਦੀ ਬੋਤਲ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਡਰਿੰਕ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਤੱਥ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਜਾਂਚੇ ਗਏ: 11 ਅਕਤੂਬਰ 2026
ਇਹ ਗਾਈਡ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨੋ। Read in English
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ। 42.8% ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ (ਵਿਸਕੀ, ਰਮ ਵਰਗੀ) ਦਾ 30 ml ਦਾ ਪੈੱਗ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- 8% ਵਾਲੀ ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ ਦੀ 650 ml ਦੀ ਬੋਤਲ ਲਗਭਗ 4 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 12% ਵਾਲੀ ਵਾਈਨ ਦਾ 150 ml ਦਾ ਗਲਾਸ ਲਗਭਗ 1.4 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਪ ਕੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਤਰਾ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਘੱਟ ਪੀਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਲੇਬਲ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ 112 ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ।
ਗਲਾਸ ਨਹੀਂ, ਅਲਕੋਹਲ ਗਿਣੋ
ਪੈੱਗ, ਗਲਾਸ ਅਤੇ ਬੋਤਲ, ਸਭ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਡਰਿੰਕ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਗਲਾਸ ਗਿਣਨ ਨਾਲ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਅਲਕੋਹਲ ਪੀਤੀ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਰਿੰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ ਕਿੰਨੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਬਾਰੇ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ (ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਂਚ) ਦੇ ਸਵਾਲ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ AUDIT ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ FSSAI ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ 12.7 ml ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ ਹੈ। ਇਹ ਓਨੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ: 12.7 x 0.789 = 10.0 ਗ੍ਰਾਮ।
ਲੇਬਲ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਈਏ
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਲਕੋਹਲ ਕਿੰਨੀ ਹੈ: ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ (ABV) ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਪਰੂਫ਼ (proof) ਵਿੱਚ। ABV ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਰਿੰਕ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ ਹੈ। 42.8% ਵਾਲੇ 30 ml ਦੇ ਪੈੱਗ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
- ਡਰਿੰਕ ਦੀ ml ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮਲਵ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ: 30 x 0.428 = 12.84 ml ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ।
- ਇਸ ਨੂੰ 0.789 ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰੋ, ਜੋ 1 ml ਸ਼ੁੱਧ ਅਲਕੋਹਲ ਦਾ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਹੈ: 12.84 x 0.789 = 10.1 ਗ੍ਰਾਮ।
- ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਕੱਢਣ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ 10 ਨਾਲ ਵੰਡੋ: 10.1 / 10 ਲਗਭਗ 1 ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਪਰੂਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1.75131 ਨਾਲ ਵੰਡੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 75 ਪਰੂਫ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ 42.8% ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਡਰਿੰਕਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ 2008 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਵਿਸਕੀ, ਰਮ ਵਰਗੀ ਸ਼ਰਾਬ 42.8% ਸੀ, ਆਮ ਬੀਅਰ 5% ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ 8%। ਛੋਟਾ ਪੈੱਗ 30 ml ਦਾ ਸੀ। ਸਟੈਂਡਰਡ ਪੈੱਗ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 40 ml ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ 60 ml ਦਾ। ਵਾਈਨ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ 5% ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ 8% ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਲੇਬਲ ਵੇਖ ਲਓ। ਹਰ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੈੱਗ, 30 ml, 42.8% ਅਲਕੋਹਲ: 10.1 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 1 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਪੈੱਗ, 40 ml, 42.8% ਅਲਕੋਹਲ: 13.5 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 1.4 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਪੈੱਗ, 60 ml, 42.8% ਅਲਕੋਹਲ: 20.3 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 2 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਪਟਿਆਲਾ ਪੈੱਗ, 80 ml, 42.8% ਅਲਕੋਹਲ: 27.0 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 2.7 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਆਮ ਬੀਅਰ, 330 ml ਦੀ ਬੋਤਲ, 5% ਅਲਕੋਹਲ: 13.0 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 1.3 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਆਮ ਬੀਅਰ, 650 ml ਦੀ ਬੋਤਲ, 5% ਅਲਕੋਹਲ: 25.6 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 2.6 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ, 650 ml ਦੀ ਬੋਤਲ, 8% ਅਲਕੋਹਲ: 41.0 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 4.1 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
- ਵਾਈਨ, 150 ml ਦਾ ਗਲਾਸ, 12% ਅਲਕੋਹਲ: 14.2 ਗ੍ਰਾਮ, ਲਗਭਗ 1.4 ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ।
ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ ਦੀ 650 ml ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਓਨੀ ਅਲਕੋਹਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਪੈੱਗਾਂ ਵਿੱਚ।
ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ
2012 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 101 ਵਿੱਚੋਂ 85 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਲਾਸ ਉੱਤੇ 60 ml ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਮ ਪੈੱਗ ਦੱਸਿਆ। ਉੱਥੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਪੈੱਗ 40 ml ਦਾ ਸੀ।
- ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਪ ਕੇ ਵੇਖੋ। ਜਿੰਨੀ ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਓਨੀ ਕਿਸੇ ਨਾਪਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਓ।
- ਬੋਤਲ ਤੋਂ ਗਿਣੋ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਬੋਤਲ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
- ਉਸੇ ਦਿਨ ਲਿਖ ਲਓ। Recoverly ਹਰ ਡਰਿੰਕ ml ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Recoverly ਦੀ ਸਵੈ-ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ AUDIT ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕੋ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਛੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਰਿੰਕ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਪੀਂਦੇ ਹੋ। ਛੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਰਿੰਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 60 ਗ੍ਰਾਮ। ਯਾਨੀ 30 ml ਦੇ ਛੇ ਪੈੱਗ, 60 ml ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈੱਗ, ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਬੀਅਰ ਦੀ 650 ml ਵਾਲੀ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਬੋਤਲ। ਸਵੈ-ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਹੈ, ਨਿਦਾਨ (ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪਛਾਣ) ਨਹੀਂ।
ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਤਰਾ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ
ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। WHO ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੋਖਮ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਜੋਖਮ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਖ਼ੁਦ ਅਲਕੋਹਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਡਰਿੰਕ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਕੋ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ। ਘੱਟ ਪੀਣ ਨਾਲ ਜੋਖਮ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾ ਅਚਾਨਕ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਟਾਓ। ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਬਿਨਾਂ ਲੇਬਲ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਕੱਢੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਲਗਭਗ 43% ਤੋਂ 87% ਤੱਕ ਆਏ। WHO ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨੌਲ (methanol) ਵਰਗੇ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੀਥੇਨੌਲ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਘ ਕੇ ਜਾਂ ਚੱਖ ਕੇ ਮੀਥੇਨੌਲ ਨੂੰ ਆਮ ਅਲਕੋਹਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਪਛਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ (NCRB) ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ 617 ਮੌਤਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਿਸ ਸ਼ਰਾਬ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਜੇ ਬਿਨਾਂ ਲੇਬਲ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ
ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਉਲਟੀਆਂ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੱਛਣ ਪੀਣ ਦੇ 2 ਤੋਂ 48 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਪੀਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਛੇਤੀ। ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰੋ। 112 ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਓ।
ਜੇ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਫ਼ਿਕਰ ਹੋਵੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਚਾਨਕ ਨਾ ਛੱਡੋ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਛੱਡਣਾ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਛੱਡਣ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਕਲੀਫ਼ (ਵਿਦਡ੍ਰਾਲ) ਨਾਲ ਦੌਰੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੈਲੀਰੀਅਮ ਟ੍ਰੇਮੇਨਸ (delirium tremens) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੈਲੀਰੀਅਮ ਟ੍ਰੇਮੇਨਸ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਅਚਾਨਕ ਬੌਂਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸੁਰਤ ਟਿਕਾਣੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ), ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਟਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਜੇ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਇਨਸਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੌਂਦਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 112 ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ।
ਆਪਣੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਗਿਣਤੀ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਸਲਾਹਕਾਰ (ਕਾਊਂਸਲਰ) ਨਾਲ ਮੁਫ਼ਤ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ Tele-MANAS ਨੂੰ 14416 ਜਾਂ 1-800-891-4416 ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਸ਼ਾ-ਮੁਕਤੀ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 14446 ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਫ਼ਤ (ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ) ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਹਾਰਾ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ
Recoverly ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਛੱਡਣਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਵਿਦਡ੍ਰਾਲ ਨਾਲ ਦੌਰੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ)। ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਸਰੋਤ
ਇਹ ਗਾਈਡ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
- AUDIT: The Alcohol Use Disorders Identification Test. Guidelines for Use in Primary Care (second edition) · World Health Organization
- Alcohol (fact sheet, 28 June 2024) · World Health Organization
- No level of alcohol consumption is safe for our health · World Health Organization, Regional Office for Europe
- Alcohol, heavy episodic drinking (drinkers only) past 30 days · World Health Organization, Global Health Observatory
- 10 areas governments could work with to reduce the harmful use of alcohol · World Health Organization
- Epidemiological Alert: Methanol poisoning risk, 7 October 2025 · Pan American Health Organization / World Health Organization
- Alcohol and your health (flip chart) · World Health Organization, South-East Asia; developed by the WHO Collaborating Centre at the Centre for Community Medicine, AIIMS, New Delhi
- Food Safety and Standards (Alcoholic Beverages) Regulations, 2018 (compendium, Version IV, 27.08.2025) · Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI), Government of India
- Accidental Deaths and Suicides in India 2022, Table 1.7 (All India) · National Crime Records Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India
- Not All Drinks Are Created Equal: Implications for Alcohol Assessment in India · Nayak MB, Kerr W, Greenfield TK, Pillai A. Alcohol and Alcoholism, 2008;43(6):713-718 (PubMed Central, US National Library of Medicine)
- Understanding standard drinks and drinking guidelines · Kerr WC, Stockwell T. Drug and Alcohol Review, 2012;31(2):200-205 (PubMed Central, US National Library of Medicine)
- Ethanol (compound summary, CID 702), Density section · PubChem, US National Library of Medicine, National Institutes of Health
- What Is A Standard Drink? · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA), US National Institutes of Health
- Alcohol-use disorder · NHS
- Alcohol withdrawal · MedlinePlus, US National Library of Medicine
- National Mental Health Programme (Tele MANAS) · Directorate General of Health Services, Ministry of Health and Family Welfare, Government of India
- The Digital India: 11 Years of Transformation (explainer, 27 June 2026, naming the Tele MANAS numbers) · Press Information Bureau, Government of India
- Helpline directory · National Portal of India, Government of India
- National Action Plan for Drug Demand Reduction · Department of Social Justice and Empowerment, Government of India
ਸਬੰਧਿਤ ਗਾਈਡਾਂ
ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖੋ
Recoverly ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਦ ਹੈ — ਆਪਣਾ ਪੀਣਾ ਦਰਜ ਕਰਨ, ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਟੀਚਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਲਬ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ।