दारू सोडायचा प्रयत्न केला, पण पुन्हा प्यायली. आता काय करू?
पिण्याची सवय बदलत असताना अनेक जण पुन्हा पितात. एका घसरणीमुळे तुमची प्रगती वाया जात नाही. आज काय करायचे आणि सुरक्षिततेच्या कोणत्या दोन गोष्टी माहीत असायला हव्यात, ते इथे दिले आहे.
माहितीची शेवटची तपासणी: 11 ऑक्टोबर, 2026
ही मार्गदर्शिका इंग्रजीतून अनुवादित केली आहे. काही स्पष्ट नसल्यास इंग्रजी आवृत्ती प्रमाण मानावी. Read in English
थोडक्यात
- घसरण होणे सामान्य आहे. त्यामुळे तुम्ही आतापर्यंत केलेली प्रगती वाया जात नाही.
- पूर्वी जेवढी दारू प्यायचात, तेवढी पुन्हा पिऊ नका. काही काळ दारू बंद ठेवल्यानंतर तिचा तुमच्यावर जास्त तीव्र परिणाम होऊ शकतो.
- आज तुमच्या विश्वासातल्या एका व्यक्तीला सांगा, आणि घसरण कशामुळे झाली ते नोंदवून ठेवा.
- तुम्ही पुन्हा दररोज जास्त प्रमाणात पीत असाल, तर पिणे अचानक थांबवू नका. आधी डॉक्टरांशी बोला.
- आपत्कालीन परिस्थिती (इमर्जन्सी): 112 वर कॉल करा. कोणत्याही वेळी समुपदेशकाशी बोलण्यासाठी: Tele-MANAS 14416.
घसरण म्हणजे रिलॅप्स (पुन्हा पूर्वीसारखे पिणे) नव्हे
तुम्ही दारू थांबवायचे किंवा कमी करायचे ठरवले होते, आणि मग तुम्ही प्यायलात. तुम्हाला अपराधी वाटत असेल किंवा भीती वाटत असेल. तुम्ही आतापर्यंत जे केले आहे, ते एका घसरणीमुळे वाया जात नाही.
थांबायचे ठरवल्यानंतर तुम्ही पहिल्यांदा पिता, किंवा स्वतः ठरवलेल्या मर्यादेपेक्षा पहिल्यांदा जास्त पिता, ती वेळ म्हणजे घसरण (स्लिप). संशोधक याला लॅप्स (lapse) म्हणतात. पिणे सुरूच राहते आणि पूर्वीच्या पातळीवर परत जाते, तेव्हा त्याला रिलॅप्स (relapse) म्हणतात. घसरणीचे रूपांतर रिलॅप्समध्ये होऊ शकते, पण तसे होईलच असे नाही.
घसरण होणे सामान्य आहे
बेंगळुरूच्या NIMHANS मधील Centre for Addiction Medicine (व्यसन उपचार केंद्र) येथील लेखकांच्या एका आढावा लेखात, दारूच्या समस्येसाठी उपचार घेतलेल्या लोकांची आकडेवारी दिली आहे. उपचारानंतरच्या पहिल्या वर्षात दर 10 पैकी 4 ते 8 जण किमान एकदा तरी दारू पितात. 10 पैकी सुमारे 2 जण पिण्याच्या पूर्वीच्या पातळीवर परत जातात. म्हणजे पूर्वीच्या पातळीवर परत जाण्यापेक्षा घसरण होणे जास्त सामान्य आहे.
NIAAA ही अमेरिकेच्या सरकारची दारूविषयक संशोधन संस्था आहे. ती सांगते की दारूच्या समस्येतून सावरणाऱ्या लोकांची अनेकदा पीछेहाट होते. पुन्हा पिणे ही तात्पुरती पीछेहाट आहे, अपयश नव्हे, असे ती म्हणते.
तुम्ही दारू न पिता काढलेले दिवस आजही महत्त्वाचे आहेत.
स्वतःशी बोलताना काळजी घ्या
घसरणीनंतर माणसाच्या मनात असा विचार येऊ शकतो: मी माझा नियम मोडला, म्हणजे आता थांबण्याचे काही कारणच उरले नाही. NIAAA ने प्रसिद्ध केलेल्या एका आढावा लेखात दोन प्रकारच्या प्रतिक्रिया सांगितल्या आहेत. जे लोक घसरणीचा दोष स्वतःमधल्या एखाद्या कमतरतेला देतात, त्यांना अपराधी वाटण्याची शक्यता जास्त असते, आणि अपराधीपणाच्या भावनेमुळे आणखी पिणे होऊ शकते. जे लोक घसरणीकडे 'अजून हाताळता न आलेला एक कठीण प्रसंग' म्हणून पाहतात, त्यांची त्यातून शिकण्याची शक्यता जास्त असते.
एखाद्या मित्राशी जसे बोलाल, तसेच स्वतःशी बोला. यामुळे तुमच्या योजनेकडे परत येणे सोपे होऊ शकते.
पुढच्या एका दिवसात काय करावे
- घसरण एकदाच झाली असेल, तर आज आणखी पिऊ नका. सुरक्षितपणे शक्य असेल, तर जिथे पीत होता ती जागा सोडा किंवा ज्यांच्यासोबत पीत होता त्यांच्यापासून दूर व्हा. तुम्ही पुन्हा दररोज जास्त प्रमाणात पीत असाल, किंवा दररोज जास्त प्रमाणात पिणे अगदी अलीकडेच थांबवले असेल, तर खाली दिलेला इशारा आधी वाचा.
- आज एका व्यक्तीला सांगा. जी व्यक्ती तुम्हाला आधार देईल आणि तुमच्यावर टीका करणार नाही, अशी व्यक्ती निवडा. तुम्ही डॉक्टरांकडे किंवा समुपदेशकाकडे जात असाल, तर शक्य तितक्या लवकर त्यांच्याशी संपर्क साधा.
- घसरण कशामुळे झाली ते पाहा. तुम्ही कुठे होता, तुमच्यासोबत कोण होते, आणि तुम्हाला काय वाटत होते? घसरणीपूर्वी सहसा या गोष्टी असतात: ताण, भांडण, पिण्यासाठी इतरांकडून येणारा दबाव, पूर्वी जिथे पिणे व्हायचे अशा जागा, एकटेपणा, कंटाळा आणि थकवा.
- तुमच्या योजनेत एक बदल करा. ती परिस्थिती टाळा, किंवा पिण्याऐवजी तुम्ही काय कराल ते आत्ताच ठरवा. मग शक्य तितक्या लवकर तुमच्या योजनेकडे परत या.
तुम्ही Recoverly वापरत असाल, तर ते पेय प्रामाणिकपणे नोंदवा आणि तेव्हा तुम्हाला कसे वाटत होते तेही नोंदवा. मग ॲप तुम्हाला त्यातले पॅटर्न दाखवू शकते. पुढच्या वेळी तल्लफ येईल तेव्हा, "मला आत्ता त्रास होत आहे" हे बटण तुम्हाला सावकाश श्वास घेण्यासाठी मार्गदर्शन करते.
सुरक्षितता: प्रमाणाबाबत सावध राहा
पूर्वीइतकी दारू पुन्हा पिऊ नका
इंग्लंडमधील NHS (तिथली सरकारी आरोग्य सेवा) अंतर्गत चालणारी एक दारूविषयक सेवा असा सल्ला देते की, सुमारे एक महिना दारू न घेतल्यानंतर थोड्याशा दारूचा परिणाम पूर्वीपेक्षा जास्त तीव्र आणि लवकर होऊ शकतो. म्हणून पूर्वी जेवढी दारू प्यायचात, तेवढी पुन्हा पिऊ नका. खूप जास्त दारूमुळे श्वास आणि हृदयाचे ठोके मंदावू शकतात, आणि माणसाचा मृत्यू होऊ शकतो. दारू प्यायलेली व्यक्ती गोंधळलेली असेल, उठवूनही जागी होत नसेल, तिला फेफरे (फिट) येत असेल, किंवा तिचा श्वास खूप हळू चालत असेल अथवा दोन श्वासांमध्ये बराच वेळ जात असेल, तर 112 वर कॉल करा. सगळी लक्षणे दिसण्याची वाट पाहू नका. त्या व्यक्तीला एकटे सोडू नका. ती आडवी पडलेली किंवा बेशुद्ध असेल, तर ती गुदमरू नये म्हणून तिला एका कुशीवर वळवा.
सुरक्षितता: दररोज जास्त प्रमाणात पिणे पुन्हा सुरू झाले असेल तर
स्वतःच्या मनाने पिणे अचानक थांबवू नका
तुम्ही पुन्हा दररोज जास्त प्रमाणात पीत असाल, तर पिणे एकदम थांबवणे वैद्यकीयदृष्ट्या धोकादायक ठरू शकते. तुमचे शरीर विथड्रॉलच्या अवस्थेत जाऊ शकते. विथड्रॉल म्हणजे जास्त प्रमाणात आणि नियमितपणे पिणारी व्यक्ती अचानक थांबते तेव्हा सुरू होऊ शकणारी लक्षणे. तीव्र विथड्रॉलमुळे फेफरे येऊ शकतात. तीव्र विथड्रॉलमुळे डेलिरियम ट्रेमेन्स (delirium tremens) ही अवस्थाही येऊ शकते; यात व्यक्ती अचानक अतिशय गोंधळून जाते, ताप येतो, आणि प्रत्यक्षात नसलेल्या गोष्टी दिसतात किंवा जाणवतात. विथड्रॉलमुळे जीव धोक्यात येऊ शकतो. पिणे थांबवण्यापूर्वी किंवा कमी करण्यापूर्वी डॉक्टरांशी बोला.
काही तास दारू न घेतल्यानंतर अंग थरथरत असेल, घाम येत असेल, मळमळत असेल किंवा खूप बेचैन वाटत असेल, तर लवकरच डॉक्टरांना सांगा. ही विथड्रॉलची लक्षणे असू शकतात. ज्यांना यापूर्वी अनेक वेळा विथड्रॉलचा त्रास झाला आहे, त्यांच्यात त्याची तीव्रता जास्त असू शकते. फेफरे आले, ताप आला, व्यक्ती अतिशय गोंधळून गेली, किंवा प्रत्यक्षात नसलेल्या गोष्टी दिसू लागल्या, तर हॉस्पिटलमध्ये जा किंवा 112 वर कॉल करा.
भारतात तुम्ही कोणाला कॉल करू शकता
- जिवाला धोका असेल, जसे की फेफरे येणे, व्यक्ती उठवूनही जागी न होणे, किंवा स्वतःला इजा करणे: 112 वर कॉल करा.
- आशा उरली नाही असे वाटत असेल किंवा कोणाशी तरी बोलायची गरज असेल: Tele-MANAS ला 14416 किंवा 1-800-891-4416 वर कॉल करा. कॉल मोफत आहे आणि कोणत्याही वेळी करता येतो.
- समुपदेशन आणि रेफरलसाठी (पुढील उपचारासाठी योग्य ठिकाणी पाठवणे): राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइनला 14446 वर कॉल करा. कॉल मोफत आहे.
NIAAA ने नमूद केलेल्या संशोधनानुसार, जास्त प्रमाणात पिणारे बहुतेक लोक आपले पिणे बरेच कमी करू शकतात किंवा थांबवू शकतात. तुम्ही केलेला बदल खरा आहे, आणि तुम्ही तो पुढे चालू ठेवू शकता.
आधार, वैद्यकीय सल्ला नाही
Recoverly तुम्हाला तुमच्या सवयींवर विचार करण्यास मदत करते — हे वैद्यकीय उपचार नाहीत. तुम्ही जास्त मद्यपान करत असाल, तर अचानक थांबणे धोकादायक ठरू शकते (विथड्रॉलमुळे फेफरे येऊ शकतात). मद्यपानात मोठा बदल करण्यापूर्वी कृपया डॉक्टरांशी बोला.
स्रोत
ही मार्गदर्शिका खालील सार्वजनिक आरोग्यविषयक पानांच्या आधारे लिहिली आहे. ती पाने इंग्रजीत आहेत.
- Treatment for Alcohol Problems: Finding and Getting Help · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA), US National Institutes of Health
- Support Strategies for Quitting · NIAAA Rethinking Drinking, US National Institutes of Health
- Tips to Try · NIAAA Rethinking Drinking, US National Institutes of Health
- Social support from friends and family · NIAAA Rethinking Drinking, US National Institutes of Health
- Should You Cut Down or Quit? · NIAAA Rethinking Drinking, US National Institutes of Health
- Relapse prevention (Menon J, Kandasamy A. Indian Journal of Psychiatry 2018;60(Suppl 4):S473-S478) · Indian Journal of Psychiatry; authors at the Centre for Addiction Medicine, NIMHANS, Bengaluru (PubMed Central)
- Relapse Prevention: An Overview of Marlatt's Cognitive-Behavioral Model (Larimer ME, Palmer RS, Marlatt GA. 1999;23(2):151-160) · Alcohol Research & Health, NIAAA (PubMed Central)
- Alcohol Dependence, Withdrawal, and Relapse (Becker HC. 2008;31(4):348-361) · Alcohol Research & Health, NIAAA (PubMed Central)
- Alcohol-use disorder · NHS (UK National Health Service)
- Alcohol withdrawal · MedlinePlus Medical Encyclopedia, US National Library of Medicine
- Understanding the Dangers of Alcohol Overdose · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA), US National Institutes of Health
- Dry January and beyond · Pennine Care NHS Foundation Trust
- National Mental Health Programme · Directorate General of Health Services, Ministry of Health and Family Welfare, Government of India
- In a significant milestone achieved under the National Tele Mental Health Programme of India, the Tele-MANAS Helpline receives over 10 lakh calls since its launch in October 2022 · Press Information Bureau, Government of India (Ministry of Health and Family Welfare)
- Year-End Review 2025: Overview of Schemes and Key Achievements of the Department of Social Justice and Empowerment · Press Information Bureau, Government of India (Ministry of Social Justice and Empowerment)
- Helpline Directory · National Portal of India (india.gov.in), Government of India
संबंधित मार्गदर्शिका
खाजगीपणे नोंद ठेवा
Recoverly हे तुमची पेये नोंदवण्यासाठी, साप्ताहिक ध्येय ठरवण्यासाठी आणि तल्लफ पार करण्यासाठी एक मोफत, खाजगी साधन आहे.