दारू पिण्याची तीव्र इच्छा (तल्लफ) झाली तर काय करावे?
तल्लफ म्हणजे दारू पिण्याची तीव्र इच्छा. ती सहसा वाढते, शिखरावर पोहोचते आणि मग ओसरते. ती कशामुळे सुरू होते, आल्यावर काय करावे आणि वैद्यकीय मदत कधी घ्यावी हे जाणून घ्या.
माहितीची शेवटची तपासणी: 11 ऑक्टोबर, 2026
ही मार्गदर्शिका इंग्रजीतून अनुवादित केली आहे. काही स्पष्ट नसल्यास इंग्रजी आवृत्ती प्रमाण मानावी. Read in English
थोडक्यात
- तल्लफ सहसा काही मिनिटांनी सर्वात तीव्र होते आणि मग ओसरते.
- पिणे पुढे ढकला, मन दुसरीकडे वळवा, काहीतरी खा, विश्वासू व्यक्तीशी बोला किंवा त्या जागेवरून निघून जा.
- ज्या व्यक्ती, जागा, वेळा आणि भावनांमुळे तुम्हाला तल्लफ येते, त्यांच्यासाठी आधीच तयारी करून ठेवा.
- तुम्ही जास्त किंवा दररोज दारू पीत असाल, तर स्वतःच्या मनाने अचानक पिणे थांबवू नका. ते धोकादायक ठरू शकते. आधी डॉक्टरांना भेटा.
- फेफरे (फिट) येणे किंवा व्यक्ती खूप गोंधळून जाणे अशा आपत्कालीन स्थितीत 112 वर कॉल करा.
तल्लफ वाढते, शिखरावर जाते आणि निघून जाते
तल्लफ किंवा ओढ म्हणजे दारू पिण्याची तीव्र इच्छा. ती एखाद्या विचाराच्या रूपात येऊ शकते, शरीरात जाणवू शकते किंवा एखादी भावना म्हणून येऊ शकते. तुम्ही पिण्याचे प्रमाण बदलता तेव्हा तल्लफ येणे ही सामान्य गोष्ट आहे. तल्लफ आली याचा अर्थ तुम्ही अपयशी ठरलात असा होत नाही.
तल्लफ सहसा सहन न होण्याइतकी वाढतच जात नाही. NIAAA या अमेरिकेच्या सरकारी आरोग्य संस्थेने प्रकाशित केलेल्या एका उपचार मार्गदर्शिकेत म्हटले आहे की तल्लफ सहसा फक्त काही मिनिटे टिकते. फार तर ती काही तास टिकते. सहसा काही मिनिटांनी ती सर्वात तीव्र होते आणि मग कमी होते. तल्लफ काही आठवडे किंवा काही महिने, तर कधीकधी त्याहूनही जास्त काळ परत परत येऊ शकते. तुम्ही तिला तोंड द्यायला शिकता तसतशी तल्लफ कमी वेळा येते आणि कमी तीव्र वाटते.
हे विथड्रॉल तर नाही ना, ते तपासा
विथड्रॉल (withdrawal) आणि तल्लफ या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. जास्त प्रमाणात आणि नियमितपणे दारू पिणारी व्यक्ती अचानक पिणे थांबवते किंवा कमी करते, तेव्हा जी लक्षणे दिसू शकतात त्यांना विथड्रॉल म्हणतात. यात बेचैनी (चिंता), नीट झोप न लागणे, घाम येणे, अंग थरथरणे, हृदयाचे ठोके जलद पडणे, मळमळ आणि उलट्या यांचा समावेश असतो. ही लक्षणे अनेकदा शेवटच्या वेळी दारू प्यायल्यानंतर 6 ते 12 तासांच्या आत सुरू होतात, तर कधीकधी त्याहून उशिरा. विथड्रॉलमध्ये वैद्यकीय मदतीची गरज असते. खाली दिलेले उपाय फक्त तल्लफ हाताळण्यासाठी आहेत.
स्वतःच्या मनाने अचानक दारू पिणे थांबवू नका
तुम्ही जास्त किंवा दररोज दारू पीत असाल, तर अचानक थांबणे वैद्यकीयदृष्ट्या धोकादायक ठरू शकते. पिणे थांबवण्यापूर्वी किंवा कमी करण्यापूर्वी डॉक्टरांशी बोला. विथड्रॉल तीव्र असेल, तर फेफरे (फिट किंवा झटके) येऊ शकतात आणि डेलिरियम ट्रेमेन्स (delirium tremens) होऊ शकतो. डेलिरियम ट्रेमेन्समध्ये व्यक्ती अचानक खूप गोंधळून जाऊ शकते, ताप येऊ शकतो आणि प्रत्यक्षात नसलेल्या गोष्टी दिसू किंवा जाणवू शकतात. विथड्रॉल जीवघेणे ठरू शकते. कोणामध्येही यापैकी एखादे लक्षण दिसले, तर 112 वर कॉल करा.
तल्लफ कशामुळे सुरू होते
ट्रिगर म्हणजे तल्लफ सुरू करणारी कोणतीही गोष्ट. नेहमी आढळणारे ट्रिगर असे:
- दारू पिण्याशी तुमच्या मनात जोडल्या गेलेल्या व्यक्ती, जागा आणि वेळा, जसे की पार्टी, कामावरून घरी परतणे किंवा वीकेंड.
- दारू समोर दिसणे, किंवा इतरांना पिताना पाहणे.
- ताण, वैताग, राग किंवा दुःख यांसारख्या भावना. उत्साहासारख्या चांगल्या भावनांमुळेही तल्लफ सुरू होऊ शकते.
- तुमच्या शरीराची स्थिती: थकवा आलेला असणे, अंगात ताण असणे किंवा भूक लागलेली असणे.
साधारण दोन आठवडे, प्रत्येक वेळी तल्लफ कधी आली, तेव्हा काय चालले होते आणि ती किती तीव्र वाटली याची नोंद ठेवा. यातून तुमचा पॅटर्न दिसून येतो.
तल्लफ आल्यावर काय करावे
यांपैकी दोन किंवा तीन उपाय आत्ताच निवडून ठेवा.
- पुढे ढकला. किमान 30 मिनिटे वाट पाहायची, असे ठरवा. तेवढ्या वेळात तल्लफ कमी होऊ शकते.
- मन दुसरीकडे वळवा. फिरायला जा, अंघोळ करा, घरकाम करा किंवा एखाद्या छंदात वेळ घालवा.
- काहीतरी खा आणि दारू नसलेले एखादे पेय घ्या. भुकेमुळे तल्लफ वाढू शकते.
- विश्वासू व्यक्तीला फोन करा किंवा मेसेज पाठवा. अशा वेळी तयार राहायला त्यांना आधीच सांगून ठेवा.
- बदल करण्यामागची तुमची कारणे वाचा. त्यांची एक छोटी यादी फोनमध्ये ठेवा.
- तिथून निघा. ती जागा किंवा ती माणसे हाच ट्रिगर असेल, तर दुसरीकडे जा.
तल्लफ आल्यावर तिच्याशी न लढता तुम्ही तिचे फक्त निरीक्षणही करू शकता. याला urge surfing (लाटेवर स्वार होणे) म्हणतात, कारण तल्लफ समुद्रातल्या लाटेसारखी वर येते आणि खाली जाते. आरामात बसा आणि काही खोल श्वास घ्या. शरीरात तल्लफ कुठे जाणवते आणि ती कशी जाणवते याकडे लक्ष द्या. काही मिनिटांनी तल्लफ निघून गेल्याचे अनेकांना आढळते. Recoverly ॲपमध्ये तल्लफ आल्यावर वापरायचे एक साधन आहे; हे करताना ते तुम्हाला श्वास कसा घ्यायचा याचे मार्गदर्शन करते.
जोखमीच्या वेळांसाठी आधीच तयारी करा
तुम्ही जास्त किंवा दररोज दारू पीत असाल, तर हे बदल करण्यापूर्वी डॉक्टरांना भेटा. अचानक थांबणे धोकादायक ठरू शकते.
- घरात दारू अगदी थोडी ठेवा किंवा अजिबात ठेवू नका.
- सध्या तरी, जिथे लोक दारू पितात असे कार्यक्रम टाळा. नंतर तुम्ही तिथे पुन्हा जाऊ शकता.
- मित्रमैत्रिणींना अशा गोष्टींसाठी भेटा, ज्यात दारू नसेल.
- तुम्ही सहसा ज्या वेळी पिता, त्या वेळेसाठी तुम्हाला आवडणाऱ्या गोष्टी ठरवून ठेवा. पिणे थांबवल्यावर अनेकांना कंटाळा येतो किंवा एकटे वाटते.
- ठरलेल्या वेळी जेवा आणि पुरेशी विश्रांती घ्या.
दारूला नम्रपणे नकार कसा द्यावा
लग्नात, सणाला किंवा कौटुंबिक कार्यक्रमात कोणीतरी तुम्हाला दारू देऊ करू शकते आणि आग्रहही करू शकते. तुम्ही बदल करण्याचा प्रयत्न करत आहात हे त्यांना कदाचित माहीत नसेल.
- जाण्यापूर्वीच तुमचे उत्तर तयार ठेवा आणि ते मोठ्याने बोलून त्याचा सराव करा.
- लगेच उत्तर द्या. घुटमळलात, तर होकार देण्याची कारणे शोधायला तुम्हाला वेळ मिळतो.
- उत्तर छोटे, ठाम आणि मैत्रीपूर्ण ठेवा: "नको, धन्यवाद. मी पीत नाही."
- समोरच्या व्यक्तीने आग्रह केला, तर शांतपणे तेच शब्द पुन्हा सांगा.
- हातात दारू नसलेले एखादे पेय ठेवा.
- कुटुंबातील एखाद्या सदस्याला किंवा मित्राला तुमची साथ द्यायला सांगा. फारच कठीण झाले, तर तिथून निघून जा.
डॉक्टरांना कधी भेटावे आणि कोणाला फोन करावा
पुढीलपैकी काहीही लागू असेल, तर डॉक्टरांना भेटा:
- तुम्ही जास्त किंवा दररोज दारू पिता आणि तुम्हाला पिणे थांबवायचे किंवा कमी करायचे आहे.
- सकाळी उठल्यावर तुम्हाला दारूची गरज भासते.
- पिणे थांबवण्याचा किंवा कमी करण्याचा प्रयत्न केल्यावर तुम्हाला बेचैनी (चिंता), घाम येणे, मळमळ, उलट्या किंवा नीट झोप न लागणे असा त्रास होतो.
- तल्लफ हाताळणे खूप कठीण जाते, किंवा काही आठवड्यांनंतरही या उपायांचा फायदा झालेला नाही.
- तुमच्या पिण्याची तुम्हाला काळजी वाटते.
डॉक्टर तुम्हाला सुरक्षितपणे पिणे थांबवायला मदत करू शकतात आणि उपचारांबद्दल तुमच्याशी बोलू शकतात. यात पिण्याची इच्छा कमी करणाऱ्या औषधांचाही समावेश आहे. तल्लफ आली तेव्हा तुम्ही प्यायला असाल, तर महत्त्वाची आहे ती काळानुसार होणारी तुमची प्रगती. मध्येच एखादे पाऊल मागे पडणे ही सामान्य गोष्ट आहे. तल्लफ कशामुळे सुरू झाली याचा विचार करा आणि पुढच्या वेळेसाठी तयारी करा.
भारतात फोन करण्यासाठी क्रमांक
आपत्कालीन स्थितीत: 112. Tele-MANAS, सरकारची मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन: 14416 किंवा 1-800-891-4416, टोल-फ्री, दिवसाचे 24 तास. राष्ट्रीय व्यसनमुक्ती हेल्पलाइन, भारत सरकार: 14446, टोल-फ्री. ही हेल्पलाइन कुटुंबातील सदस्यांनाही मदत करते.
आधार, वैद्यकीय सल्ला नाही
Recoverly तुम्हाला तुमच्या सवयींवर विचार करण्यास मदत करते — हे वैद्यकीय उपचार नाहीत. तुम्ही जास्त मद्यपान करत असाल, तर अचानक थांबणे धोकादायक ठरू शकते (विथड्रॉलमुळे फेफरे येऊ शकतात). मद्यपानात मोठा बदल करण्यापूर्वी कृपया डॉक्टरांशी बोला.
स्रोत
ही मार्गदर्शिका खालील सार्वजनिक आरोग्यविषयक पानांच्या आधारे लिहिली आहे. ती पाने इंग्रजीत आहेत.
- How to Stop Alcohol Cravings · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA), Rethinking Drinking
- Building Your Drink Refusal Skills · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA), Rethinking Drinking
- Cognitive-Behavioral Coping Skills Therapy Manual (Project MATCH Monograph Series, Volume 3) · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA), U.S. National Institutes of Health
- Tips & Tools to Help You Quit Drinking · National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA)
- Alcohol-use disorder · NHS (United Kingdom)
- Alcohol care team: Coping with craving · North Cumbria Integrated Care (NHS, United Kingdom)
- Alcohol withdrawal · MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine)
- Substance use recovery and diet · MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine)
- National Mental Health Programme · Directorate General of Health Services, Ministry of Health and Family Welfare, Government of India
- National Action Plan for Drug Demand Reduction · Department of Social Justice and Empowerment, Government of India
- Other Helplines · National Commission for Women, Government of India
संबंधित मार्गदर्शिका
खाजगीपणे नोंद ठेवा
Recoverly हे तुमची पेये नोंदवण्यासाठी, साप्ताहिक ध्येय ठरवण्यासाठी आणि तल्लफ पार करण्यासाठी एक मोफत, खाजगी साधन आहे.